وضعیت تجارت کالایی ایران و ترکیه از منظر زنجیره ارزش جهانی

نوع مقاله: علمی- ترویجی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی

2 عضو هیات علمی مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی

چکیده

بر اساس ادبیات مرتبط با «زنجیره ارزش جهانی»، کشورهای توسعه‌یافته‌تر بیشتر کالاهای نهایی که شامل کالاهای مصرفی و سرمایه‌ای است صادر و کشورهای کمتر توسعه‌یافته بیشتر کالاهای واسطه ای صادر می‌کنند. ترکیه یکی از شرکای ایران در تجارت کالایی می‌باشد و این مقاله به تحولات تجارت کالایی ایران و ترکیه در زنجیره ارزش جهانی (GVC) طی دو دهه گذشته پرداخته است. مقاله نشان می‌دهد نفع ترکیه از GVC به واسطه افزایش سهم آن از صادرات محصولات نهایی در جهان، روندی صعودی داشته است؛ اما ایران در صادرات کالاها واسطه‌ای و نهایی جهانی، نه تنها نفع کمتری از GVC در مقایسه با ترکیه برده، بلکه در مقایسه با متوسط کل دنیا نیز نتوانسته است از GVC منتفع شود. همچنین وضعیت تجارت ایران با ترکیه طی سالهای اخیر نشان می دهد که ایران، آن دسته از محصولات رشته فعالیت تولیدی «تولید مواد و محصولات شیمیایی» که عمدتاً کالاهای واسطه است به ترکیه صادر کرده و ترکیه این محصولات را به محصولات نهایی صادراتی همین بخش از طریق رشته فعالیت‌های تولیدی «تولید دارو و مواد شیمیایی مورداستفاده در پزشکی و محصولات دارویی گیاهی» و «تولید صابون و مواد پاک‌کننده و لوازم بهداشت و نظافت و عطرها و لوازم‌آرایش» که از سطح فناوری بالایی برخوردارند، تبدیل نموده و به دنیا، از جمله ایران، صادر می‌کند و از این طریق، از GVC نفع بیشتری می برد.

کلیدواژه‌ها


حیدری، حسن و یعقوبی منظری، پریسا، 1393. «آسیب‌شناسی صنایع پایین‌دست پتروشیمی در ایران»، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.

گمرک ج. ا. ایران، آمار صادرات و واردات، سال‌های مختلف.

یعقوبی منظری، پریسا، 1394. «الزامات و چشم‌انداز توسعه صنایع تکمیلی پتروشیمی»، همایش سیاست‌های تجاری و صنعتی، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.

Breznitz, D. and M. Murphree, 2011. Run of the Red Queen: Government, Innovation, Globalization, and Economic Growth in China, New Haven, CT: Yale University Press.

Gereffi, G., 1999. “International Trade and Industrial Upgrading in the Apparel Commodity Chain”, Journal of International Economics, 48.

Ketels, C. and O. Memedovic, 2008و “From Clusters to Cluster-Based Economic Development,” International Journal of Technological Learning, Innovation, and Development, Vol. 1, No. 3.

 Lall, S., 2011. “The Technological Structure and Performance of Developing Country Manufactured Exports, 1985-98”, Oxford Development Studies, 28(3), 2000

OECD, ISIC Rev. 3 Technology Intensity Definition: Classification of Manufacturing Industries into Categories Based on R&D Intensities.

Sturgeon, T., 2009. “From Commodity Chains to Value Chains: Interdisciplinary Theory Building in an Age of Globalization.” Chapter 6 in: Frontiers of Commodity Chain Research, Stanford, CA: Stanford University Press.

Sturgeon, Timothy J. and Memedovic Olga, 2011. “Mapping Global Value Chains: Intermediate Goods Trade and Structural Change in the World Economy”, Development Policy and Strategic Research Branch, Working Paper 05, UNIDO.

UNCTAD, 2013 . World Investment Report, Global Value Chains: Investment and Trade for Development.

World Bank, World Integrated Trade Solution (WITS), 2017.