بررسی تاثیر عوامل اجتماعی و روانشناختی بر رفتارمصرف کننده سبز با نقش میانجی رفتارهای زیست محیطی و قصد خرید سبز

نوع مقاله: علمی- ترویجی

نویسندگان

1 استادیار، گروه مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 مدرس مدعو گروه مدیریت، اقتصاد وحسابداری دانشگاه پیام نور، کارشناس ارشد مدیریت بازرگانی، پردیس ارس، دانشگاه تهران. کارشناس ارشد برنامه‌ریزی تعمیرات شرکت پتروشیمی تبریز

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی عوامل موثر بر رفتار ‌‌آگاهانه ‌‌زیست‌محیطی مصرف‌کننده با تجزیه و تحلیل خصوصیات جمعیتی و روان‌شناختی مصرف‌کننده ‌سبز انجام شد. پژوهش از نوع کمّی و داده‌ها از طریق اینترنت و به‌صورت آنلاین با ابزار پرسشنامه الکترونیکی در دو مرحله جمع‌آوری و در مرحله نخست، رفتار ‌آگاهانه ‌زیست‌محیطی، قصد‌خرید‌سبز و خصوصیات مصرف‌کننده ‌سبز اندازه‌گیری شد. سه ماه بعد پاسخ‌دهندگان از نظر اثربخشی رفتار‌مصرف‌کننده‌ی ‌‌سبز مورد ارزیابی و با تحلیل داده‌ها، تاثیرات رفتار ‌‌آگاهانه‌‌زیست‌محیطی ‌مصرف‌کننده و قصد ‌خرید‌سبز روی رفتار‌مصرف‌کننده‌ی ‌سبز مورد اندازه‌گیری قرار گرفت. برای بررسی ارتباط بین متغیرهای جمعیتی و روان‌شناختی با رفتار‌آگاهانه ‌زیست‌محیطی از روش رگرسیون چندگانه گام‌‌به‌گام و نیز برای بررسی رفتار ‌آگاهانه‌‌ مصرف‌کننده بر رفتار‌ مصرف‌کننده ‌سبز با نقش میانجی قصد‌ خرید ‌سبز از آزمون سوبل و برای تحلیل همزمان متغیر‌ها و میزان انطباق و برازش مدل مفهومی با داده‌های تجربی از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری استفاده گردید. نتایج نشان داد که متغیر‌های روان‌شناختی تاثیر بیشتری نسبت به متغیر‌های جمعیتی در رفتار‌‌آگاهانه ‌زیست‌محیطی دارد. مصرف‌کنندگان با سطح بالایی از رفتار‌‌آگاهانه ‌زیست‌محیطی، قصد‌خرید بالاتری را بروز می‌دهند. تاثیر مثبت رفتار‌‌آگاهانه زیست‌محیطی روی رفتار‌مصرف‌کننده به‌مراتب بیشتر از قصد‌خرید است. پژوهش درک کاملی از خصوصیات و رفتار مصرف‌کننده‌سبز، از جمله تاثیر قصد‌خرید سبز روی رفتار خرید‌سبز، که به استراتژی‌های آتی بازاریابی در این زمینه کمک می‌کند.

کلیدواژه‌ها


تندکار، سیده هدیه. بازاریابی سبز: نسل آینده بازاریابی، مجموعه مقالات سومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت بازاریابی، ص4، 1387.

دعایی، حبیب اله، شیخیان، علی‌کاظم. بازاریابی سبز راهی به سوی رقابت پایدار. مجله تدبیر،173، 34-29، 1385.

قاسمی، وحید. مدل‌سازی معادله ساختاری در پژوش‌های اجتماعی. چاپ اول، تهران، انتشارات آذرخش، 1389.

Anderson, W.T. and Cunningham, W., The socially conscious consumer, Journal of Marketing, 36, 1972, 23-31.

Awad, T.A., Environmental segmentation alternatives: buyers’ profiles and implications, Journal of Islamic Marketing, 2 (1), 2011, 55-73.

Banerjee, B. and McKeage, K., How green is my value: exploring the relationship between environmentalism and materialism, Advances in Consumer Research, 22(2), 1994, 257-61.

Barbulescu, A. Modeling the impact of the human activity, behavior and decisions on the environment

Marketing and green consumer. J. Environ. Manag. (Spec. Issue) 2017, 204, 813–844. [CrossRef]

Chan, K., Market segmentation of green consumers in Hong Kong, Journal of International Consumer Marketing, 12 (2), 1999, 7-24.

Chan, R., Determinants of Chinese consumers’ green purchase behavior, Psychology and Marketing, 18 (4), 2001, 389-413.

 Chen, T. and Chai, L., Attitude towards the environment and green products: consumer’s perspective, Management Science and Engineering, 4 (2), 2010, 27-39.

Choudri, B.S.; Baawain, M.; Al-Zeidi, K.; Al-Nofli, H.; Al-Busaidi, R.; Al-Fazari, K. Citizen perception on environmental responsibility of the corporate sector in rural areas. Environ. Dev. Sustain. 2017, 19, 2565–2576.

Crane, A., Marketing and the natural environment: what role for morality? Journal of Macro marketing, 20 (2), 2000, 144-154.

Dangelico, R.M.; Vocalelli, D. “Green Marketing”: An analysis of definitions, strategy steps, and tools through a systematic review of the literature. J. Clean. Prod. 2017, 165, 1263–1279.

 D’Souza, C., Taghian, M. and Khosla, R., Examination of environmental beliefs and its impact on the influence of price, quality and demographic characteristics with respect to green purchase intention, Journal of Targeting, Measurement and Analysis for Marketing, 15 (2), 2007, 69-78.

Elkington, J., Why it pays to be green, Weekend Financial Times, 14, 13. 1989.

Gardyn, R., Eco-friend or foe? American Demographics, 25 (8), 2003, 12.

Huang, C. and Kung, F., Environmental consciousness and intellectual capital management, Management Decision, 49 (9), 2011, 1405-1025.

Imkamp, H., “The interest of consumers in ecological product information is growing – evidence from two German surveys”, Journal of Consumer Policy, Vol. 23 No. 2, 2000, pp. 193-202.

 Kalafatis, S.P., Pollard, M., East, R. and Tsogas, M.H., Green marketing and Ajzen’s theory of planned behavior: a cross-market examination, Journal of Consumer Marketing, 16 (5), 1999, 441-460.

Kim, Y. and Choi, S.M., Antecedents of green purchase behavior: an examination of collectivism, environmental concern, and perceived consumer effectiveness”, Advances in Consumer Research, Vol. 32, 2005, pp. 592-9.

 Kotler Philip and Armstrong Gary., principles of marketing. Prentice-Hall International Inc,1999, 361-364.

Maloney, M., Ward, M. and Braucht, N., Psychology in action: a revised scale for the measurement of ecological attitudes and knowledge, American Psychologist, 30, 1975, 787-90.

McIntosh, A., The impact of environmental issues on marketing and politics in the 1990s, Journal of the Market Research Society, 33 (3), 1991, 205-217.

 McEvoy, J. III, The American concern with the environment, in Burch, W.B. Jr, Check C.H. & Taylor, L. (Eds), Social Behavior, Natural Resources and the Environment, Harper and Row, New York, NY. 1972.

Minton, A.P. and Rose, R.L., “The effects of environmental concern on environmentally friendly consumer behavior: an exploratory study”, Journal of Business Research, Vol. 40, 1997, pp. 37-48.

Moisander, J., Motivational complexity of green consumerism, International Journal of Consumer Studies, 31 (4), 2007, 404-416.

Molina-Azorı´n, J., Claver-Corte´s, E., Lo´pez-Gamero, M. and Tarı´, J., Green management and financial performance: a literature review, Management Decision, 47 (7), 2009, 1080-1100.

 National Geographic &GlobeScan Greendex third edition, 2010 available at http://environment.nationalgeographic.com / environment/greendex.

Ottman, J.A., Green Marketing: Challenges and Opportunities for the New Marketing Age, NTC Business Books, New York, NY, 1993.

Peattie, K. and Charter, M., Green marketing, in Baker, M. (Ed.), The Marketing Book, 5th ed., Butterworth-Heinemann, Oxford, 2003.

 Polonsky, M.J., An introduction to green marketing, Electronic Green Journal, 1 (11), 1994, 24-9.

Reizenstein, R.C., Hills, G.E. and Philpot, J.W., “Willingness to pay for control of air pollution: a demographic analysis”, in Curhan, R.C. (Ed.), 1974 Combined Proceedings, Nielsen American Marketing Association, Chicago, IL, 1974, pp. 323-8.

Roberts, J.A., Green consumers in the 1990s: profile and implications for advertising, Journal of Business Research, 36 (3), 1996, 217-32.

Sandahl, D.M. and Robertson, R., Social determinants of environmental concern: specification and test of the model, Environment and Behavior, 21 (1), 1989, 57-81.

Sener, A. and Hazer, O., “Values and sustainable consumption behavior of women: a Turkish sample”, Sustainable Development, Vol. 16 No. 5, 2008, pp. 291-300.

Schlegelmilch, B., Bohlen, G.M. and Diamantopoulos, A., “The link between green purchasing decisions and measures of environmental consciousness”, European Journal of Marketing, Vol. 30, 1996, pp. 35-55.

Sheltzer, L., Stackman, R.W. and Moore, L.F., Business – environment attitudes and the new environmental paradigm, Journal of Environmental Education, 22 (4), 1991, 14-21.

Straughan, R.D. and Roberts, J.A., Environmental segmentation alternatives: a look at green consumer behavior in the new millennium, Journal of Consumer Marketing, 16(6), 1999, 558-575.

Titterington, A.J., Davies, C.A. and Cochrane, A.C., Forty shades of green: a classification of green consumerism in Northern Ireland, Journal of Euro marketing, 43 (1), 1996, 43-63.

Young, W., Hwang, K., McDonald, S. and Oates, C., “Sustainable consumption: green consumer behaviour when purchasing products”, Sustainable Development, Vol. 18, 2010, pp. 20-31.