ارزیابی عملکرد شرکت‌های دولتی واگذارشده به بخش غیردولتی در نتیجه فرآیند خصوصی‌سازی در ایران (مطالعه موردی: شرکت‌های وابسته به یک سازمان مادرتخصصی دولتی)

نوع مقاله: علمی- ترویجی

نویسندگان

1 استادیار گروه مهندسی صنایع، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

2 گروه مهندسی صنایع، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه مهندسی صنایع، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

چکیده

در نتیجه واگذاری مدیریت و مالکیت شرکت‌های دولتی به بخش غیردولتی پیش‌بینی می‌شد که کارایی شرکت‌های مذکور افزایش یابد. در این مقاله سعی شده، آثار خصوصی‌سازی تعداد 52 شرکت نمونه از 195 شرکت وابسته به یک سازمان مادرتخصصی دولتی ارزیابی شود، که طی ارائه و تدوین مدلی مفهومی و عملیاتی، سنجش کارایی نسبی شرکت‌های واگذارشده به بخش غیردولتی در سال‌های قبل و پس از واگذاری، تبیین گردیده است. با اجرای مدل تدوین‌شده، عملکرد 52 شرکت نمونه مورد بررسی، سنجش و تحلیل قرار گرفته است تا آثار اجرای قانون خصوصی‌سازی، مورد سنجش قرار گیرد.
مدل استفاده‌شده، تحلیل پوششی داده‌ها است که رویکردی ناپارامتری برای تعیین کارایی نسبی واحدهای تصمیم‌گیری است و ورودی‌ها و خروجی‌های مختلفی دارد. که با بهره‌گیری از این روش، کارایی نسبی واحدها مشخص گردیده است. نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که کارایی نسبی هفت واحد از 52 واحد مورد بررسی نسبت به قبل از واگذاری، کاهش یافته و کارایی نسبی 45 واحد دیگر بهبود یافته است، به منظور بررسی آماری تاثیر واگذاری‌ها بر میزان کارایی واحدهای اقتصادی، از روش آزمون فرض برابری میانگین دو جامعه استفاده گردید و با توجه به داده‌های بدست آمده می‌توان در سطح اطمینان 95 درصد بیان نمود که فرآیند خصوصی‌سازی در واحدهای صنعتی مورد مطالعه، موفق بوده است.

کلیدواژه‌ها


اسمیت، آدام، آدام اسمیت و ثروت ملل، ترجمه کاتوزیان،همایون،انتشارات امیرکبیر، 1358.

رهنمای رودپشتی، فریدون. حسینی،سید تحسین.جعفری، محسن،«نقش حمایت دولتی از شرکت‌ها در ارزش آفرینی (ارزیابی کارکرد خصوصی سازی) »،رساله مدیریت دولتی،شماره 2، صفحه،1-16، بهار،1390.

شهیکی تاش، محمدنبی.مودی، مرضیه،«تاثیر خصوصی‌سازی بر اندازه رقابت در صنایع کارخانه‌ای ایران»، فصلنامه اقتصاد مقداری، دوره 10، شماره 4، صفحه 73-89، زمستان1392.

 صالحی صادقیانی، جمشید. امیری، مقصود. رضوی، سیدحسین. سادات هاشمی، شیده. حبیب‌زاده، اصحاب، «ارایه مدل برنامه‌ریزی آرمانی خطی برای محاسبه اوزان مشترک در مسائل تحلیل پوششی داده‌ها»، نشریه مدیریت صنعتی، دوره،1 شماره 2، صفحه 89-104، بهار و زمستان 1388.

فلیحی, نعمت, مروت, شمسی،« بررسی اثرات خصوصی‌سازی از طریق بازار بورس اوراق بهادار بر روی رشد اقتصادی در ایران با رویکرد سیستم دینامیکی». فصلنامه علمی پژوهشی پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار), دوره 12, صفحه 165-190، پاییز 1391.

گودرزوند چگینی،مهرداد. یوسفی،ثمین،«بررسی نقش خصوصی‌سازی بر عملکرد سرمایه انسانی در صنعت بانکداری ایرانی(مطالعه موردی بانکهای استان گیلان)»،مطالعات کمی در مدیریت،دوره 3،،صفحه 39-58، بهار 1391.

مصلح شیرازی،علی نقی.قائد شرف مرجان،«انتظار بهبود عملکرد صنایع دولتی واگذارشده به بخش خصوصی حقیقت یا افسانه؟»،فصلنامه علوم مدیریت ایران،دوره ششم، بهار 1390،141-171

مهرگان، محمد رضا، ارزیابی عملکرد سازمان (تحلیل پوششی داده ها)، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران 1383.

نجات، سید امیررضا. میرزاده،اکبر. شهباری، محمد. جواهری کامل، مهدی،«بررسی تاثیر خصوصی‌سازی بر عملکرد شرکت‌های دولتی پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران»،پژوهشنامه بازرگانی،دوره 14، صفحه 75 -108، تابستان 1389.

Bachiller, P, "A meta-analysis of the impact of privatization on firm performance", Management Decision, 55(1),178–202, 2017.

Banker, R. D., Charnes, A., Cooper, W.W., "Some models for estimating technical and scale efficiency in data envelopment analysis". Management Science, 30(9), 1078-1092, 1984.

Beesly, M., Littlechild, "SPrivatization: principles, problems and priorities". Lioyds Bank Review, 1-20, 1983.

Botti, L, Briec, W, Cliquet, G., "Plural forms versus franchise and company-owned systems: a DEA approach of hotel chain performance", Omega, 37(3), 566–578, 2009.

Braziel, C., Thal, A.E., Weir, J.D., "Evaluating the effectiveness of utility privatization efforts", Journal of Facilities Management, 5(2), 86-102, 2007.

Charnes, A., Cooper, W.W., Rhodes, E., "Measuring the efficiency of decision-making units", European Journal of Operational Research, 2(6), 429-444, 1978.

Cook, W.D., Cooper, W.W., Seiford, L.M., Tone, K "Data Envelopment Analysis: A Comprehensive Text with Models, Applications, References and DEA Solver Software", 2nd edition, Boston, Kluwer, Springer, 2007.

Das, A., Ray, S.C., Nag, A., "Labor-use efficiency in Indian banking: a branch-level analysis", Omega, 37(2), 411–425, 2009.

Eilat, H, Golany, B, Shtub, A., "R&D project evaluation: an integrated DEA and balanced scorecard approach", Omega, 36(5), 895–912, 2008.

Efehan, B. K. and, "Does Privatization Affect Airports Performance? A Comparative Analysis with AHP-TOPSIS and DEA", Springer Proceedings in Business and Economics, 2017.

Erbetta, F., Rappuoli, L., "Optimal scale in the Italian gas distribution industry using data envelopment analysis", Omega, 36(2), 325–336, 2008.

Fare, R., Grosskopf, S., Logan, J., Knox Lovell, C.A. "Measuring Efficiency in Production: With an Application to Electric Utilities", Managerial Issues in Productivity Analysis, 7, 185-214, 1985.

Farrel, M.J., "The Measurement of Productive Efficiency. Journal of Royal Statistical Society", 120(3), 253-290, 1957.

Ghulam,Y.,"Effect of  Privatization And Broader Reforms on Labour Use Adjustments And Efficiency", Annals of Public and Cooperative Economics. 2017.

Ghulam, Y," Long-run performance of an industry after broader reforms including privatization", Research in International Business and Finance, 2017.

Kao, C., Hung, H.T., "Data envelopment analysis with common weights: the compromise solution approach", Journal of the Operational Research Society, 56, 1196-1203, 2005.

Loc, T.D., "Equitisation and Stock Market Development:The case of Vietnam", University of Groningen, 2006.

Longo L, Colantoni, A., Castellucci, S., Carlini, M., Savuto, E., Pallozzi, V., Dicarlo, A., Bocci, E., Moneti, M., Cocchi, S., Boubaker, K., "DEA (data envelopment analysis)-assisted supporting measures for ground coupled heat pumps implementing in Italy: A case study. Energy", 90(2), 1967-1972, 2015.

Manuel Xavier, J., Moutinho, V.F., Moreira, A.c., " An empirical examination of performance in the clothing retailing in- dustry: A case study", Journal of Retailing and Consumer Services, 25, 96-105, 2015.

Rashidi, K., Shabani, A., Farzinpoor, R., "Using data envelopment analysis for estimating energy saving and undesirable output abatement: a case study in the Organization for Economic Co-Operation and Development (OECD) countries", Journal of Cleaner Production, 105, 241-252, 2015.

Ulucan, A., Baris Atic, K., "Efficiency evaluations with context-dependent and measure-specific data envelopment approaches: An application in a World Bank supported project", Omega, 38(1), 68-83, 2010.

Wu, J., Liang, L., Chen, Y., "DEA game cross-efficiency approach to Olympic rankings", Omega, 37(4), 909–918 , 2009.

Yu, M.M., Lin, E.T.J., "Efficiency and effectiveness in railway performance using a multi-activity network DEA model", Omega, 36(6), 1005–1017, 2008.