صادرات محصولات با فناوری بالا و قدرت های اقتصادی نوظهور؛ واکاوی مولفه های مرتبط در اقتصاد ایران

نوع مقاله: علمی- ترویجی

نویسندگان

1 استادیار موسسه مطالعات و پژوهشنامه بازرگانی

2 پژوهشگر موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی

چکیده

حجم و سهم از تجارت جهانی به ویژه صادرات کالا با فن‌آوری بالا یکی از شاخصه‌های قدرت اقتصادی در نظم نوین اقتصاد جهانی است. کشورهای با قدرت اقتصادی بالا با استفاده از ابزارهای رسمی و غیررسمی تلاش می کنند قدرت تجاری ناشی از تفاوت دانش را در بلندمدت از این طریق حفظ کنند. هدف این مقاله تبیین این ابزارها در تجربه های جهانی و سپس بررسی وضعیت ایران در ارتباط با این مولفه ها است. بررسی نشان می دهد که قدرت های نوظهور توانسته اند با افزایش تجارت کالاهای با فناوری بالا، خود را به عنوان قدرت های جدید جهانی مطرح کنند. علاوه بر این، محدودیت در تجارت کالا، تجارت دانش، سرمایه گذاری مستقیم خارجی و انتقال بین المللی سرمایه مهمترین ابزارها در حفظ بلندمدت ریشه های تجاری قدرت های بزرگ بوده است. وضعیت ایران در صادرات محصولات با فناوری بالا نشان دهنده سهم ناچیز این محصولات در تجارت ایران بوده است که عمدتا ریشه در عدم وجود برنامه مشخص در تولید محصولات با فناوری بالا، ضریب پایین نفوذ تکنولوژی در میان بنگاه ها، پایین بودن انتقال تکنولوژی از طریق جذب FDI و تاثیر تحریم ها بر افزایش ریسک سرمایه‌گذاری، رابطه ضعیف صنعت و دانشگاه، شدت پایین هزینه‌های R&D و در نهایت محدودیت در تامین مالی. باید توجه داشت، ابزارهایی که می تواند جایگاه ایران را در میان کشورهای قدرتمند تغییر دهد چندان مورد توجه قرار نگرفته است و تحریم های اقتصادی می تواند به عنوان یک محور فشار مورد توجه کشورهای غربی قرار دارد.

کلیدواژه‌ها


ایروانی، محمد جواد، 1388، «بحران مالی جهانی و چند پیشنهاد راهبردی»، نشریه مدیریت بازرگانی، دوره1، شماره 2، صفحه 33 تا 46

باستانی، علی‌رضا، امین مالکی، 1388، صادرات محصولات با فناوریپیشرفته «هایتک» در جهان و ایران، دفتر مطالعات اقتصادی،

جاودانی مقدم، مهدی، مهدی امیری، مولفه‌های افول قدرت آمریکا در نظام بین‌الملل، دفتر مطالعات سیاسی.

حسینی، میرعبدالله، میرهادی سیدی، بررسی رفتاررابطه مبادله بازرگانی بازرگانی خارجی در ایران،  پژوهشنامه بازرگانی.

 خاندوزی سید احسان، 1387، بررسی رابطه مبادله تجاری کشور در چهار ماه نخست 1387، دفتر مطالعات اقتصادی،

محمودزاده، محمود، رضا محسنی، تابستان 1384، بررسی تأثیر تکنولوژی وارداتی بر رشد اقتصادی در ایران، فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی- شماره 16.

 موسوی شفایی، سید مسعود، 1387، توسعه‌گرایی الزام سیاست خارجی ایران، شادان، معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی، دفتر گسترش تولید علم.

Asha Sundaram , March 2011,Estimating the Impact of Export Deterrents An Analysis of US High-technology Export Controls,

Bayoumi Tamim, June 15, 2011, Changing Patterns of Global Trade,   International Monetary  Fund (IMF).

Blattman, Christopher. Jason Hwang, Jeffrey G. Williamson, june 2004,The Impact of the Terms of Trade on Economic Development in the Periphery, 1870-1939, Harvard Institute of Economic Research.

Bennett Leroy, (Enylewood Cliffs: prentice hall, 1991, International organization.

Bonciu, F. 2006, Economia mondială la începutul secolului XXI: oportunități și.

provocări, Prouniversitaria Publishing House, Bucharest.

Christian E. Weller and Luke Reidenbach, February 2011, The Case for Strategic  Export Promotion, Center For American  Progress.

Donici, Gabrial-Andrei, simona Ionel, cristian Încalţărău, 2010, Europen Union-World Economic Power, CES Working Paper.

grossman,G.Helpman, 1991a.Inovation and grows in the world economy. MIT Press, Cambridge.

Has, C. 2009, The European Union: a global power?, accessed on 27.03.2010 at  http://www.e-ir.info/?p=1374.

Ivo De Loo, Luc Soete, April 1999 ,The Impact of Technology on Economic Growth: Some New Ideas and Empirical Considerations.

Meunier.Sophie and Nicolaïdis Kalypso, The European Union as a Conflicted Trade Power.

Revel, J.F. 2004, Obsesia antiamericană, Humanitas Publishing House, Bucharest.                                                             

No winners in U.S. hi-tech export controls, I:terms of trade7378068.html.

singer,h. 1950,” the distribution of gaims between investing and browsing countries”, American economic review.

Yuqing Xing, June 2011,China’s High-tech Exports: Myth and Reality, , GRIPS Policy Research Center.

The Research on U.S. to China High-tech Export Control System, 2011.

http://data.worldbank.org/indicator

http://epp.eurostat.ec.europa.eu/statistics_explained/index.php/High-tech_statistics.

http://unctadstat.unctad.org/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=16421.