نگاشت بازاریابی اسلامی در کسب و کارهای ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه مدیریت بازرگانی، دانشگاه آزاد اسلامی یزد، یزد، ایران

10.22034/bs.2022.247038

چکیده

دین مقدس اسلام درباره تمام شئون زندگی، از جمله فعالیتهای تجاری و اقتصادی، قوانین و مقرراتی تعیین کرده و مدعی است که بهعنوان آخرین دین الهی، برای همه مشکلات بشر، در همه دورهها و اعصار، راهکار دارد. علیرغم تمامی این موارد، تاکنون بازاریابی اسلامی نتوانسته آنچنان که باید درونمایه کسب و کارها را مورد هدایت قرار دهد. لذا، این پژوهش دو هدف را در دست بررسی قرار داده است: نگاه جامع و بومی به مسأله بازاریابی اسلامی؛ و شناسایی فرایند ارتباط عوامل این نوع از بازاریابی. این پژوهش در یک فرایند سه مرحلهای تحلیل محتوا، تحلیل مدیریت تعاملی و نگاشت شناخت فازی به ترسیم مدل مفهومی عملکرد متغیرهای بازاریابی اسلامی میپردازد. روششناسی این تحقیق از هدف توصیفی و اکتشافی و از نظر ماهیت آمیخته؛ و جامعه آماری شامل: اسناد و مدارک و خبرگان آشنا به موضوع میباشد. با توجه به نتایج بهدست آمده، کارکرد بازاریابی اسلامی مبتنی بر سه مقوله اساسی: عوامل درون سازمانی، عوامل برون سازمانی و عوامل معنوی است که هر کدام متغیرهایی را دربرمیگیرند. عوامل معنوی نقش بسیار مهمی در بازاریابی اسلامی دارد و واسطه اصلی در تعامل بین عوامل درون و برون سازمانی تلقی میشود. موفقیت کارکردی بازاریابی اسلامی با توجه به ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران و مبنای آموزههای دینی، به همان اندازه که وابسته به قوانین حقوقی و نقشآفرینی عوامل محیطی و سیستمی است، باید دربرگیرنده روح اسلامی باشد. بر این اساس یکی از اصلیترین دلایل ناهماهنگی و کمبودهای موجود در ساختار کسب و کار در بازار ایران همین نادیدهانگاری قواعد اسلامی در امور اجرایی است که با اقدامات جزیرهای به غایت مورد انتظار منتج نمیشود.
 

کلیدواژه‌ها


اصغری، جمشید و صدیقه فقیه. ( 1387 ). «بررسی علمی و حقوقی بازاریابی شبکه‌ای»، تهران: مجد.
اعرابی، سید محمد و محمد آزادی. (1390). «تئوری بازاریابی»، تهران: مهکامه.
امیرشاهی، میراحمد؛ ناصر نقویان؛ سیدعلی علوی و مرجان پرورش محسنی. (1390). «درآمدی بر مبانی بازاریابی در اسلام، اندیشه مدیریت راهبردی»، دوره 5، شماره 2، صص. 273-221.
اورک، فرزانه و محمدعلی بابایی زکلیکی. (1394). «ارزیابی ارتباط بین قابلیت‌هـای بازاریابی و عملکرد سازمان در شرکت‌های تولیدکننده موادغذایی در شـهر تهـران». فصـلنامه مـدیریت برنـد، 2 (4)، صص. 147 -176.
بانشی، عبادالله؛ حمیدرضا بوستانی و مهدی ذکی. (1398). «واکاوی ابعاد بازاریابی داخلی از منظر اسلام و سنجش رابطه آن با قصد بازدید مجدد گردشگران اماکن مذهبی»، نشریه علمی مدیریت اسلامی، سال 27، شماره 1، صص. 140-115.
بحرینی‌زاده، منیجه و احمدالله یاری بوزنجانی. (1394). «بازاریابی با رویکردی اسلامی: بازنگری تئوری آمیخته بازاریابی، مجموعه مقالات کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی»، دوره اول، شماره 3، صص. 196-169.
بهارستان، جلیل. (1383). «مطالعه تطبیقی مدیریت اسلامی و مدیریت رایج»، مدرس علوم انسانی، دوره 8،(36)، صص. 36-1.
جعفری، محمدرضا. (۱۳۹۳). «تلفیق آمیخته بازاریابی اسلامی و بازاریابی مدرن به‌عنوان استراتژی در کسب وکار»، همایش بین‌المللی مدیریت، تهران، موسسه سفیران فرهنگی مبین.
حاجی وند، مجتبی؛ سیدرضا سیدجوادین و مجید مختاریان‌پور. (1398). «اصول انسان شناختیِ مدیریت منابع انسانی اسلامی، مدیریت منابع در نیروی انتظامی»، بهار 1398، دوره 7، شماره 1، صص. 30-11.
حسن زاده، مهرداد. (1395). «بررسی عوامل مؤثر بر توسعه صادرات فرش دستباف در دوران اقتصاد مقاومتی با نگاهی به بازاریابی اسلامی»، فصلنامه مطالعات مدیریت و حسابداری، دوره 12، شماره 30، صص. 26-31.
حسینی، میرزاحسن و فاطمه عیدی. (1398). «مدیریت بازاریابی با رویکرد اسلامی»، تهران: دانشگاه پیام نور.
حسینی، میرزاحسن؛ لطف‌الله فروزنده دهکردی و فاطمه عیدی. (1390). «ارائه چارچوب مفهومی در بازاریابی بر اساس مبانی اسلامی». اقتصاد اسلامی، سال 11، شماره 42، صص. 117-148.
حسینی کوهساری، سیداسحاق. (1392). «اربعین نگاری در فرهنگ اسلامی، حدیث و اندیشه»، شماره 15، صص. 57-27.
داوودی، زهره؛ میثم شیرخدایی و محسن نورایی. (1396). «باز تعریف تبلیغات تجاری از منظر اسلام با روش کیفی»، پژوهشهای اجتماعی اسلامی، دوره 23، شماره 114، صص. 142-117.
رضایی، حسین و مجید محمدشفیعی. (1388). «بررسی اعصار بازاریابی با رویکردی نوین به اخلاقیات بازاریابی»، بررسیهای بازرگانی، شماره 34، صص. 19-27.
رضایی‌زاده، محمود و محمدعلی تجریشی. (1379). «بازاریابی اسلامی»، تهران: کتاب مهربان.
ریشی، بیکرامجیت. (1397). «بازاریابی و رفتار مصرف‌کننده از دیدگاه اسلام»، تهران: فوژان.
السرحان، باکر احمد. (1394). «بازاریابی اسلامی»، مترجم: کامبیز حیدرزاده، مریم جابری، تهران: انتشارات سیته.
شعبانی‌نژاد، ا؛ فروغ نعمت‌اللهی و محمدرضایی. (1398). «تأثیر بازاریابی کارآفرینانه بر ارزش مشتری با نقش میانجی جهت‌گیری بازار در بنگاههای کوچک و متوسط»، مدیریت بازاریابی، دوره 94، شماره 45، صص. 73-89.
صنعتکار، حسن. (1391). «اخلاق در بازار»، قم: بوستان کتاب.
صنوبر، ناصر؛ محمدعلی متفکر آزاد و نسرین راضی. (1390). «ارزش‌های اسلامی در تصمیمات آمیخته بازاریابی». مدیریت فرهنگ سازمانی، سال 8، شماره 21، صص. 5-32.
طالبی، کامبیز؛ سیدهادی فرحزادی؛ سیدرضا حجازی و سیدمجتبی سجادی. (1398). «سازماندهی کسب‌وکار جدید: چه فعالیت‌هایی پیش‌سازمان را ایجاد می‌کنند؟»، توسعه کارآفرینی، شماره 43، صص. 101-120.
عابدی جعفری، حسن و الهام بزرگ حداد. (1394). «مروری بر مقاله‌های مدیریت اسلامی و مدل‌های آن»، النهج، شماره 47، صص. 61-86.
عیدی، فاطمه. (1394). «تبیین ارکان الگوی بازاریابی اسلامی»، اندیشه مدیریت راهبردی (اندیشه مدیریت)، دوره. 9، شماره. 1 (17)، صص. 58-25.
عیدی، فاطمه و میرزاحسن حسینی. (1391). «تبیین اصول اخلاق اسلامی در بازاریابی»، رهیافت انقلاب اسلامی، شماره 19، صص. 110- 97.
عیدی، فاطمه و میرزاحسن حسینی. (1392). «ارزش‌های اخلاق اسلامی در بازاریابی»، راهبرد توسعه(34)، صص. 143-115.
غفازی، رحمان و یحیی رستم‌نیا. (1396). «الگوی اثرگذاری رهبری معنوی و انگیزش مبتنی بر معنویت بر عملکرد سازمانی»، مدیریت اسلامی، سال 25، شماره 1، 174-143.
فراتی، علی‌اکبر. (1387). «جستاری در کنیه و فرهنگ عربی اسلامی»، علوم حدیث، دوره 13، شماره 1 (47)، ص. 112-84.
قهرمانی، مسعود و بهروز عثمان‌زاده. (1398). «رابطه مدیریت اسلامی ایرانی و توسعه منابع انسانی با نقش میانجی شایسته سالاری و پاسخگویی»، مدیریت بهداشت و درمان (نظام سلامت)، دوره 10، شماره 3 (پیاپی 33)، 100-89.
کریپندورف، کلوس. (1390). «تحلیل محتوا: مبانی روش‌شناسی»، ترجمه: هوشنگ نایبی، تهران: نشر نی.
کریمی، میلاد و حسین خنیفر. (1396). «بررسی تطبیقی تصمیم‌های آمیخته بازاریابی از دیدگاه اسلام و غرب»، مدیریت فرهنگ سازمانی، دوره 51، شماره 5، صص. 225-247.
لشکر بلوکی، مجتبی؛ سید حمید خداداد حسینی؛ سید محمود حسینی و حمیدرضا حمیدی‌زاده. (1391). «طراحی مدل فرایندی راهبرد پابرجا با استفاده از رویکرد ترکیبی». مجله اندیشه مدیریت راهبردی، شماره 6 (پیاپی 2)، صص. 151-121.
مارینوف، مارین. (1391). «بازارشناسی و تحلیل استراتژیک بازار کشورهای اسلامی»، مترجم: سجاد شمسی گوشکی، بهمن حاجی پور، سیدمهدی محمدی، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
محمدپور، سروش. (۱۳۹۵). «تأثیر بازاریابی اسلامی در پیشبرد اهداف اقتصاد مقاومتی»، سومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت و اقتصاد، تربت حیدریه، دانشگاه تربیت حیدریه.
نستروویچ، سدومیر. (1397). «بازاریابی اسلامی: درک محیط اجتماعی ـ اقتصادی، فرهنگی و سیاسی ـ حقوقی (مدیریت برای حرفه‌ای‌ها)». ترجمه: کمال قلندری، تهران: فوژان.
نظرپور، محمدنقی. (1389). «گستره اثرگذاری فرهنگ اسلامی بر توسعه اقتصادی، اقتصاد اسلامی»، دوره 10، شماره 38، صص. 200-175.
واعظی، سیدعلی و مهدی جلیلی‌مهربان. (۱۳۹۴). «اصول و ارکان مدیریت بازاریابی اسلامی، دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، حسابداری و اقتصاد»، شیراز، موسسه عالی علوم و فناوری خوارزمی.
Ahmad Alserhan, Baker. (2016). The Principles of Islamic Marketing, Taylor & Francis.
Alam, Atia., (2018). Islamic Marketing, Society Publishing.
Alom, M., & Haque, S. (2011). Marketing: An Islamic Perspective. World Journal of Social Sciences. 1 (3): 71-81.
Arabu, S M., Azadi, (2011), Marketing Theory, Tehran: Mehkamah.
Guba, E., & Lincoln, Y. (1994). Competing paradigms in qualitative research, Handbook of qualitative research. London CA: Sage.
Jafari, Aliakbar., Sandikci, Özlem. (2016). Islam, Marketing and Consumption: Critical Perspectives on the Intersections, Taylor & Francis Group.
Jafari, Aliakbar., Sandıkcı, Özlem. (2016). The ont, ological pitfalls of Islamic exceptionalism: A re-inquiry on El-Bassiouny’s (2014, 2015) conceptualization of “Islamic marketing”, Journal of Business Research, Volume 69, Issue 3, pp. 1175-1181.
Melewar, T. C., Syed Alwi, S. F. (2017). Islamic Marketing and Branding, Taylor & Francis.
Newbert, S.L. (2007). Empirical research on the resource-based view of the firm: An assessment and suggestions for future research. Strategic Management Journal, 28 (2), 121-146.
Nurhazirah, Hashim., Muhammad Iskandar, Hamzah. (2014). 7P’s: A Literature Review of Islamic Marketing and Contemporary Marketing Mix, Social and Behavioral Sciences, Volume 130, pp. 155-159.
Sandıkcı, Özlem., Rice, Gillian. (2011). Handbook of Islamic Marketing, Edward Elgar Publishing.
 
 
دوره 20، شماره 112 - شماره پیاپی 112
فروردین و اردیبهشت 1401
صفحه 81-102
  • تاریخ دریافت: 24 آبان 1399
  • تاریخ بازنگری: 22 فروردین 1400
  • تاریخ پذیرش: 04 اردیبهشت 1400
  • تاریخ اولین انتشار: 12 آبان 1400